Che cosa bolle in pentola… – grudzień 2015

Comiesięczny przegląd włoskich internetów

Święta, święta i po świętach. Wybaczcie ten nieco tendencyjny wstęp, ale piszę dzisiejszą Pentolę dojadając ostatnie pierogi z kapustą i grzybami, a następnie popijając z wolna gorący barszcz... Czas biegnie nieubłaganie, nawet się nie obejrzymy, a na Italianizzato ukaże się kolejna, styczniowa, edycja niniejszej rubryki. Wróćmy jednak jeszcze na chwilę do początku grudnia.

W pierwszym tygodniu miesiąca kulturalną rubrykę internetowego serwisu La Stampa przejął Lorenzo Jovanotti. Piosenkarz przez jeden dzień nadzorował pracę wspomnianego działu oraz odpowiadał na pytania fanów. Dwudziestu szczęśliwców, wybranych spośród internautów, którzy zgłosili swoje pytania, miało okazję spotkać się z Jova w siedzibie gazety na specjalnej konferencji. Jovanotti opowiadał między innymi o swoim najnowszym albumie. Pojawiło się również pytanie od nauczyciela: „Jaką piosenkę polecasz, aby zachęcić dzieci z V klasy podstawówki do refleksji?”. Jak widać, artysta znajduje słuchaczy w różnych grupach społecznych, a mylą się ci, którzy sądzą, że jest to piosenkarz trafiający jedynie do młodzieży.

Miałem nadzieję nie nadużywać w dzisiejszej Pentoli świątecznej tematyki, ale jak się przekonacie, jest to niemożliwe. Piętnaście lat temu, właśnie w okresie Świąt Bożego Narodzenia, zmarł Giacomo Bologna, ojciec założyciel jednej z najbardziej rozpoznawalnych winnic Piemontu. Człowiek, który nadał nowy smak, nowy sens i nowy charakter szczepowi Barbera. Wspomnienia córki wielkiego Bologni opisał Luciano Ferraro na swoim blogu DiVini. Pozostaje mi jedynie odesłać do recenzji La Monelli, którą opublikowałem na Italianizzato jakiś czas temu, oraz zacytować słowa następczyni założyciela winnicy Braida:

Tak narodziła się La Monella – buntownicza i żywa Barbera. Mój ojciec kochał Jazz i twierdził, że w winie znajduje się muzyka. Otwierał butelkę i zbliżał ucho do kieliszka. Myślałam, że jest szalony. Miał rację, każda butelka zawiera w sobie inne dźwięki.

            Z tematyki enologicznej płynnie przechodzimy do tej gastronomicznej. Portal Food 24 opublikował w pierwszych tygodniach grudnia ciekawy artykuł o occie balsamicznym z Modeny. Poszukiwacze dobrych smaków mogli przeczytać o sposobie produkcji, regulacjach prawnych oraz o tym… gdzie można nauczyć się jak degustować ocet balsamiczny i czego potrzeba, aby móc produkować go w domu.

źródło: winefoodfestivalemiliaromagna.com

            Zostańmy jeszcze na chwilę w Emilii-Romanii. Parma, po Bolonii jedno z najważniejszych miast regionu, zostało docenione przez UNESCO i otrzymało tytuł „miasta kreatywności gastronomicznej”. Powiedzmy sobie szczerze, tego typu odznaczenie dla Parmy to tylko formalność. Jakby dla podsumowania tego, co napisałem powyżej, Emilia-Romania została uznana w grudniu przez Lonely Planet za „włoski raj gastronomiczny”.

            Gdybyście natomiast szukali najlepszego Panettone we Włoszech, musicie udać się do Bazylikaty. Wcześniej jednak udajcie się na stronę Gambero Rosso, gdzie została opublikowana lista najlepszych producentów tego świątecznego ciasta. Jeśli chcielibyście zmierzyć się z mistrzami włoskiego cukiernictwa i udowodnić (sobie i im), że jesteście równie dobrzy w tym fachu, skorzystajcie z przepisu na Panettone, który prezentowałem na Italianizzato.

źródło: roma.repubblica.it

            Wybaczcie, że dzisiejszy wpis w dużej mierze opiera się na różnego rodzaju zestawieniach, ale chyba już taki urok ostatniego miesiąca w roku. Ósmego grudnia Bazylika Św. Piotra w Rzymie stała się Arką Noego. Na fasadzie świątyni wyświetlano zdjęcia autorstwa fotografów z całego świata. Obrazy przedstawiały ludzi, zwierzęta i rośliny, a pokaz został zorganizowany w hołdzie papieżowi-ekologowi.

            Wbrew pozorom, Polska i Włochy mają ze sobą sporo wspólnego. Włoskie media doniosły w grudniu o najnowszym projekcie ich rządu, karcie dużej rodziny. Brzmi znajomo, nieprawdaż? Włoska karta przeznaczona będzie dla rodzin z co najmniej trzema dziećmi niepełnoletnimi. Zniżki obejmą między innymi transport publiczny, kulturę, opiekę medyczną i inne usługi.

źródło: i.ytimg.com

            Polska myśl techniczna dotarła na Sycylię. W grudniu realną formę przybrał kontrakt zawarty między władzami wyspy, a polską firmą produkującą pociągi. Cztery tabory Vulcano będą jeździły na tak zwanej trasie Circumetnea (jak łatwo się domyślić okalającej sycylijski wulkan), której historia sięga 1889r., a zatem początków kolei parowej na wyspie.

Skoro już mowa o Etnie. W grudniu wulkan znów dał o sobie znać. Erupcja była widoczna z kilkudziesięciu kilometrów, a pył wulkaniczny dotarł do Kalabrii i innych południowych regionów Włoch. Na szczęście nie odnotowano większych szkód (poza niemałym zamieszaniem w ruchu lotniczym).

źródło: tgcom24.mediaset.it

Na zakończenie wróćmy jeszcze na moment do świątecznych klimatów. Zastanawialiście się kiedyś jak wygląda Boże Narodzenie w rodzinach mafijnych? Mnie również nigdy nie przyszło to do głowy. Gdyby jednak naszły Was takie przemyślenia, możecie sięgnąć po artykuł opublikowany przez portal l’Espresso.

Tym akcentem kończę dzisiejszą Pentolę, a Wam drodzy Czytelnicy, życzę felice anno nuovo!

Kim był Giuseppe V.?

Dzisiejszy wpis został napisany przez znawcę i pasjonata opery – Pawła Binka. Dzięki jego wiedzy mamy (piszę „mamy”, bo większość jest nowością również dla mnie) okazję zgłębić ten temat w sposób przyjemny i łatwo przystępny. Bez dalszego przeciągania zapraszam Was do zapoznania się z historią Giuseppe Verdiego (i przy okazji bardzo dziękuję Pawłowi za ten wyczerpujący i ciekawy tekst!).

Na Italianizzato zagościła ostatnio Parma, trzecie co do wielkości miasto regionu Emilia-Romania. W poprzednim wpisie Mikołaj dał przedsmak zagadki, którą w tym poście rozwiążemy. Gdy odwiedzicie ojczyznę szynki parmeńskiej, rzuci Wam się w oczy jedna rzecz - pojawiające się niemal na każdym kroku nazwisko niejakiego Giuseppe Verdiego. Jego imię nosi tamtejsze lotnisko, jeden z mostów oraz lokalny chór. Idąc z dworca do centrum natkniecie się na jego ogromny pomnik, a jego brodata twarz będzie zerkać na Was ze słupów ogłoszeniowych i niektórych wystaw sklepowych. Kim był ów tajemniczy Verdi i dlaczego najwięcej go właśnie w Parmie?

źródło: wikipedia.org

Verdi był XIX-wiecznym kompozytorem operowym. Jednym z wielu, a do tego zajmował się gatunkiem muzycznym z naszej perspektywy niszowym. Zatem jakim cudem tak o nim głośno aż do dziś? Po pierwsze, w XIX wieku we Włoszech opera była najchętniej słuchanym i najżywotniejszym gatunkiem muzycznym. Świat opery był wielkim biznesem, bardzo podobnym do dzisiejszego show-biznesu i przemysłu muzycznego. Istniały dziesiątki teatrów operowych, wydawcy  i impresariowie bili się o najzdolniejszych twórców, wielkie gwiazdy sceny wywoływały skandale, a ci, którzy osiągnęli sukces, zbijali ogromne majątki. Dla mieszkańców dziewiętnastowiecznej Europy opera była tym, czym dla nas jest kino: rozrywką, miejscem spotkań i tematem do dyskusji. I to właśnie Giuseppe Verdi był najlepszym, najbardziej kochanym i najpopularniejszym twórcą swoich czasów. Odnosił tak spektakularne sukcesy, że komponował opery dla największych europejskich teatrów, zarobił tak dużo, że zbudował dom spokojnej starości dla muzyków, a dzień po premierze każdej jego nowej opery, wszyscy uliczni kataryniarze grali jej fragmenty ku uciesze przechodniów. Skojarzenie z radiami, grającymi bezustannie single super gwiazd jest jak najbardziej słuszne.

fot. Paweł Binek

Wiemy już, dlaczego pamiętamy Giuseppe aż do dziś. Jednak nadal bez odpowiedzi pozostaje pytanie co łączyło go z  Parmą? Dlaczego nie upamiętnia się go tak bardzo w Neapolu, Wenecji, albo Mediolanie, operowych centrach Włoch? Krótki rzut oka na biografię kompozytora wystarczy do rozwiązania zagadki.

Verdi urodził się w 1813 roku w Le Roncole, malutkiej wiosce 30 kilometrów od... Parmy! Miasta, w którym stawiał pierwsze muzyczne kroki, poznawał operowy świat i z którym był zawsze blisko związany - większość życia mieszkał w równie nieodległym Busseto. Po pierwszym wielkim sukcesie (prapremiera opery Nabucco w 1842 roku), Teatro Regio w Parmie stał się wyjątkowym miejscem dla muzyki Verdiego. Wystawiono tam wszystkie jego opery (w sumie skomponował ich 28), a sezony operowe w 1913 i 1951 roku (w rocznicę narodzin i 50 rocznicę śmierci) wypełnione były tylko dziełami kompozytora z Le Roncole. Przyjrzyjmy się bliżej życiu Verdiego, by w pełni zrozumieć, dlaczego tak bardzo jest on w Parmie i na całym świecie ceniony i upamiętniany.

Po sukcesie Nabucca, swojej trzeciej opery, Verdi stał się jednym z najgorętszych nazwisk na muzycznym rynku Włoch. Niektórzy eksperci posuwają się nawet do stwierdzenia, że historia włoskiej muzyki w latach 1850-1900 to historia Verdiego. Zamówienia na nowe dzieła sypały się jak z rękawa (przez ogrom pracy Giuseppe nazwał lata 40. swoimi "latami na galerze"), a gdy w latach 1851-1853 powstały Rigoletto, Trubadur oraz Traviata - trzy światowe szlagiery będące podstawą repertuaru każdego teatru operowego, aż do dziś - Verdi zyskał status super gwiazdy.

Kolejne jego utwory przemierzały świat zdobywając rzesze zwolenników. Dla dyrekcji każdego teatru honorem było zamówić u Verdiego operę. Do boju o kompozytora przystąpiły największe muzyczne instytucje tamtych czasów. Udało się tylko Operze Paryskiej i Operze w Petersburgu. Dla pierwszej powstały Nieszpory sycylijskie oraz Don Carlos, a dla drugiej Moc przeznaczenia. Zwieńczeniem kariery Włocha miała być Aida, skomponowana na otwarcie Kanału Sueskiego (!). Jednak Verdi, po 16 latach przerwy, już jako prawie osiemdziesięcioletni staruszek, skomponował jeszcze dwie opery: Otello i Falstaffa.  Zaskoczył wszystkich tym, że pomimo podeszłego wieku i lat wypracowywania własnego stylu pisania muzyki, zmienił całkowicie sposób komponowania i ponownie zachwycił publiczność i krytykę. Do tego stopnia, ze po prapremierze Otella rozentuzjazmowana publika wyprzęgła konie z karocy kompozytora i sama pociągnęła ją do hotelu!

źródło: wikipedia.org

  

O muzyce Verdiego można by opowiadać godzinami.  Na końcu posta znajdziecie krótki przegląd jego najważniejszych utworów. Zamiast długiego wykładu z muzykologii, warto przytoczyć kilka ciekawostek (i plotek - gdyby wówczas istniał Pudelek, kompozytor kilkakrotnie gościłby na stronie głównej), ponieważ życie prywatne twórcy z Le Roncole było równie ciekawe,  co jego muzyka.

Verdi słynął ze swojego antyklerykalizmu, co miało podłoże polityczne. Państwo Papieskie w obawie przed utratą ziem i wpływów sprzeciwiało się zjednoczeniu Włoch, a kompozytor był zagorzałym patriotą i orędownikiem powstania państwa włoskiego. Potwierdzenie jego poglądów znajdziemy w operze Don Carlos. Pojawia się w niej Wielki Inkwizytor, jedna z najmroczniejszych postaci w całej twórczości Włocha. Pikanterii poglądom Verdiego dodaje fakt, że w dzieciństwie prawie pobił się z księdzem... podczas mszy. Gdy młody Giuseppe zasłuchał się w grę organów i zapomniał podać księdzu kielich, bądź paterę, krewki włoski kapłan... kopnął go w tyłek! Giuseppe spadł z ołtarza i złorzecząc księdzu wybiegł z kościoła.

Do legendy przeszedł jego wybuchowy charakter. Wielu librecistów (autorów tekstu opery) nie wytrzymało współpracy z Giuseppe i po powstaniu jednego dzieła zrywali kontakt. Jedynym, który wytrzymał wymagania i ciągłe nanoszenie poprawek przez kompozytora był zgadzający się na wszystko Francesco Maria Piave, autor librett między innymi do Traviaty, Rigoletta i Mocy przeznaczenia.

Wiele lat później wywołał skandal obyczajowy. Dłuższy czas po przedwczesnej śmierci pierwszej żony związał się ze śpiewaczką Giuseppiną Strepponi (która jako jedyna była w stanie okiełznać jego wybuchowy charakter). Szybko wywołali falę plotek, ponieważ długie lata żyli ze sobą bez ślubu. Wyobraźcie sobie oburzenie prowincjonalnej, bigoteryjnej społeczności XIX-wiecznego Busseto, gdy wielki gwiazdor mieszka z kobietą bez ślubu kilka domów dalej! Sytuacja była na tyle rozogniona, że przyszli państwo Verdi przeprowadzili się do innej prowincji, by nie musieć znosić docinków sąsiadów.

Z drugiej strony Giuseppe uwielbiał swoją wiejską posiadłość w Busseto. Uwielbiał narzekać na swój zawód kompozytora i powtarzał, że wolałby być rolnikiem, uprawiać winogrona, hodować kury i nie musieć ślęczeć nad fortepianem w dusznym pokoju. Jednak prędzej czy później zawsze wracał do muzyki. Dzisiaj można zwiedzać jego dom i posiadłość, której ważną część stanowi zadbany ogród.

Na koniec zapraszam do słuchania lekko subiektywnej playlisty, którą przygotowałem specjalnie dla Italianizzato. Znajdziecie na niej największe hity włoskiego kompozytora, jak również kilka mniej znanych utworów. Do playlisty dołączona jest krótka ściąga z informacjami o poszczególnych fragmentach. Życzę przyjemnego słuchania i odkrycia piękna muzyki operowej!

Playlista Giuseppe Verdi - Italianizzato

Plik z opisami utworów

Więcej Emilii-Romanii poniżej!

Parma, gdzie smak ma znaczenie

Ojczyzna Prosciutto di Parma i Parmigiano Reggiano

 Emilia-Romania to z pewnością jeden z najbogatszych regionów Włoch. Można by rzec, że podobnie jak np. Lombardia jest to lokomotywa (albo jedna z takowych), która ciągnie kraj do przodu. Tak wyglądała sytuacja już w wiekach średnich, tak wygląda i dziś. Bolonia to stolica i najważniejsze miasto regionu, ale nie można zapominać o mniejszych, jednakże cieszących się równie wielką sławą miejscach. Trzy z nich to Parma, Modena (leżące na trasie łączącej Bolonię z Mediolanem) oraz Ferrara (miasto położone na północny wschód od Bolonii).

źródło: http://blog.prosciutto.it/it/wp-content/uploads/2012/08/prosciuttodiparmaDOP.jpg

Pierwsze z tych miast turystom znane jest przede wszystkim z Prosciutto di Parma (włączając w to prosciutto crudo dojrzewające różną liczbę miesięcy oraz prosciutto cotto), a także Parmigiano Reggiano. Faktem jest, że mieszkańcy Parmy traktują jedzenie jako jedną z najważniejszych rzeczy na świecie, ale nie różnią się tym zbytnio od innych Włochów. Tutejsze tradycyjne połączenie prosciutto crudo al melone (dojrzewająca surowa szynka podawana z melonem) jest żywym znakiem historii regionu. W zamierzchłych wiekach hodowla trzody chlewnej była jedną z najłatwiejszych i najmniej wymagających; na utrzymywanie w przydomowym gospodarstwie świni mógł sobie pozwolić praktycznie każdy. W stosunkowo ciepłym regionie najlepszą metodą na zakonserwowanie mięsa było suszenie i solenie: ogromne szynki doprawiano zatem sowicie solą, a następnie podwieszano w domu lub spichlerzach na wiele miesięcy. Melon wszedł do tutejszej kuchni za sprawą miejscowej charakterystyki geograficznej. Dużą część ziem otaczających Parmę stanowiły tereny podmokłe, a czasami niemalże bagienne. Miejscowi bardzo szybko znaleźli sposób na osuszenie gruntów. W wielu miejscach zaczęto tworzyć nasadzenia melonów, rośliny która potrzebuje do prawidłowego rozwoju dużo wody (wysuszając tym samym glebę) oraz słońca i ciepła (tych dwóch w Emilii-Romanii wiosną i latem nie brakuje). Parma jednakże nie tylko serem i szynką stoi!

W centralnej części miasta znajduje się charakterystyczna dla włoskiego stylu romańskiego katedra. Wybudowana na przełomie XI i XII wieku budowla została wzniesiona w miejscu pierwszej świątyni, wczesnochrześcijańskiej, po której jednak nie zachowało się zbyt dużo śladów. Charakterystyczna fasada ze skośnym dachem, oraz dwoma rzędami poziomych tzw. loggia to jeden z elementów typowych dla wspomnianego stylu. Na uwagę zasługuje również środkowy portal, który poprzedzony jest protyronem (wysunięty „daszek” oparty na kolumnach). W podstawie kolumn podpierających protyron znajdują się dwa lwy (element spotykany bardzo często w kościołach Emilii-Romanii, np. w Modenie). Z prawej strony fasady wznosi się dzwonnica wybudowana nieco później, utrzymana w stylu gotyckim.

Ostatnim elementem należącym do kompleksu mieszącego się w centrum Parmy jest Baptysterium na planie ośmioboku. Ponownie mamy do czynienia z budowlą charakterystyczną dla tego regionu oraz stylu. Baptysteria spełniały funkcję chrzcielnicy w tamtych czasach, kiedy to chrzest polegał na zanurzeniu całego ciała w wodzie święconej. To znajdujące się w Parmie przypisuje się Benedetto Antelamiemu (jego nazwisko przewija się również w kontekście Basilica Sant’Andrea w Vercelli, chociaż w tej kwestii pojawia się wiele wątpliwości). Parmeńskie Baptysterium uznawane jest za przykład architektury mieszanej, pomiędzy stylem romańskim, a gotyckim.

Parma okazuje się być ważna pod jeszcze jednym względem: muzycznym. To właśnie tu w 1867 roku urodził się Arturo Toscanini, włoski dyrygent wielkiej sławy. Rodzinny dom Toscaniniego znajduje się niedaleko historycznego centrum, z pewnością jest to nie lada gratka dla fanów muzyki klasycznej.

Bliżej centrum znajduje się natomiast potężna rzeźba poświęcona Verdiemu (z 1913 roku). Każdego roku w październiku w Parmie odbywa się festiwal poświęcony wielkiemu muzykowi z okazji jego urodzin. O nim samym nie opowiem Wam ja, a niebawem zrobi to ktoś, kto posiada odpowiednią wiedzę.

Więcej Emilii-Romanii poniżej!